Путь Героя

 Қаженов Шаңқұл 1913 (1915) жылы Гурьев облысы, Еспұл ауданы (1917 ж. төңкеріске дейін Орал губерниясының Калмыков ауданы), қазіргі Атырау облысы, Индер ауданы №1 ауылда туған. Еңбек жолын 1931 жылы он алты жасында еңбек сауалнамасына тағы 2 жыл қосып, жұмысшы болып бастады. 1932-1935 жылдары Гурьев облысы Испульский ауданындағы Передовик колхозының мүшесі болып жұмысын жалғастырды. 1935 жылы «Индерборстрой» тресінің Индер борат кенішінің құрылысында жұмысшы болып жұмысқа орналасты, ал шахта іске қосылғаннан кейін техникалық жабдықтау қоймасында жұмысшы, соғыс басталғанға дейін тұрмысты техникалық қамтамасыз ету таразышысы болып жұмыс істеді. 1941 жылдың маусым айында алғашқы еріктілер қатарында Қаженов Шаңқұл майданға аттанды. Қаженов Шаңқұл атақты 218-ші Ромодан-Киев Қызыл Ту Ленин орденді және Суворов орденді атқыштар дивизиясының 658-ші атқыштар полкінің сапында 1-Украина майданының маршал И.С.Конев қолбасшылық еткен 3-гвардиялық армиясының құрамында шайқасты. Кеңес Одағының «Гвардия» белгісімен марапатталған, сержант шенінде болған. Ерлік пен қаһармандық танытып, автоматшылар отрядын басқарған сержант Қаженов Шаңқұл өз үлгісімен жауынгерлерін ерліктерге шабыттандырды, ел үшін ауыр болған 1942 жылы ДКП (б) қатарына қабылданды. Волынск облысында (Батыс Украина) неміс басқыншыларымен шайқастарда, Локач, Крупенич, Селец елді мекендерін азат ету кезінде сержант Ш.Қаженов өзін ешнәрседен қорықпайтын, ержүрек, батыл жауынгер ретінде көрсетті. 1943 жылы Курск шайқасында қоршауға алынды. Ұрыс кезінде командир қаза тапты, Ш.Қаженов ойланбастан қолбасшылықты өз қолына алып, оның қолбасшылығымен жаудың 7 қарсы шабуылын тойтарылып, 17 немісті ол өз қаруымен жойды. Осындай ерлігі үшін Отан оны «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапаттады. Сонымен қатар, 1944 жылы 16 шілдеде автоматшылар тобымен жау окопына басып кіріп, 5 фашисті жеке қаруынан жойып, жаудың 7 кескілескен қарсы шабуылын тойтарып тастады. Жау офицерін өлтіргеннен кейін оның маңызды құжаттары бар планшетін иеленді. Полк командирі бұл планшетті Ш.Қаженовке сый ретінде табыс етті, қазіргі уақытта планшет батырдың отбасында сақталуда. 1944 жылы шілдеде Батыс Буг өзеніндегі жаудың 2 шеп бекінісін жарып өтіп, Висла өзені арқылы жылжумен Польшаның Сандомир қаласы маңындағы плацдармды алуға бағытталған шайқасқа жас жауынгер белсене қатысып, кескілескен ұрыстарда ауыр жараланады. Жарақат салдарынан оң аяғы кесіліп, бүйрегі алынды. Дұрыс жасалмаған медициналық ампутацияның кесірінен оның аяғы бірнеше рет арамен тірідей кесілген. Фашист басқыншыларына қарсы күрес майданында қолбасшылықтың жауынгерлік тапсырмаларын үлгілі орындағаны және гвардияшылардың жеке батылдығы, ерлігі мен ержүректігі үшін сержант Шаңқұл Қаженов басқа да әскери наградалармен марапатталған – ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, ІІІ дәрежелі «Даңқ» орденімен, екі «Ерлігі үшін» медалімен, сондай-ақ басқа да ордендермен және медальдармен марапатталған. Ауруханаларда ұзақ емделген Қаженов Шаңқұл туған жеріне соғыс аяқталған соң 1946 жылы қарашада оралды. Елге келген соң да мүгедектігіне қарамастан, соғыс қиратқан экономиканы қалпына келтіру ісіне тікелей араласуды өзіне парыз санаған батырды Индер аудандық партия комитеті өз жолдамасымен «Индерборстрой» азық-түлікпен қамтамасыз ету бөліміне асхана меңгерушісі етіп тағайындайды. Осы жерде ұзақ жылдар бойы адал қызмет атқарып, 1952 жылы жұмысшыларды қамту бөлімі «Наубайханасының» бастығы лауазымына тағайындалады. Бұл жердегі қызметінде де алғырлық танытқан Ш.Қаженов өндірістік жоспарды орындауда қол жеткізген жақсы көрсеткіштері үшін ауданның Индер аудандық партия комитеті мен Индер борат кеніші (ИБК) басшылығы тарапынан бірнеше мәрте мадақтауларға ие болды. 1965 жылы Индер борат кеніші жұмысшыларды қамту басқармасы асханасының меңгерушісі болып тағайындалып, 1974 жылы өмірден озғанға дейін осы қызметте болды. Сол кездегі ұйымдастырылатын социалистік жарыста ол басқаратын асхана үнемі алдыңғы қатардан көрінді. Қаженов Шаңқұл өмір бойы Ұлы Отан соғысы жылдарында майданда болған кездерін есептемегенде туған жері Индер ауданы Индер ауылында тұрып, Отанының игілігі үшін еңбек етті. Адал атқарған еңбегінің арқасында өз ортасында сый-құрметке бөленді. Жұбайы Дәмешпен бірге төрт ұл, үш қыз тәрбиелеп өсірді, өнегелі отбасында үлгілі тәрбиемен өскен перзенттері Кеңес Одағының жоғары оқу орындарында жақсы білім алып, Отаны – Қазақ КСР-і, тәуелсіз Қазақстанның игілігі үшін абыройлы еңбек етуде. Қаженов Шаңқұл мен Қаженова Дәмеш Берікбосынқызының балаларының бүгінде өз отбасылары, балалары бар. Егемен Қазақстанның игілігі үшін еңбек етіп жүрген немерелері де өз шаңырағын құрды. Қазірдің өзінде шөберелері де бар. БИОГРАФИЯ Каженов Шанкул родился в 1913 (15) году в ауле № 1 Испульского района Гурьевской области (до революции 1917 года Калмыковский уезд Уральской губернии), ныне Индерский район Атырауской области. Трудовую деятельность начал в 1931 году в шестнадцатилетнем возрасте рабочим, прибавив ещё 2 года в трудовой анкете. В 1932-1935 годах продолжил работу в качестве члена колхоза «Передовик» Испульского района Гурьевской области. В 1935 году трудоустроился на строительство Индерского боратового рудника треста «Индерборстрой» разнорабочим, а после ввода рудника в строй, трудился рабочим склада технического снабжения, весовщиком технического снабжения быта до начала войны. В июне 1941 года в числе первых добровольцев Каженов Шанкул ушёл на фронт. Каженов Шанкул воевал в рядах 658 – го стрелкового полка прославленной 218-й Ромодано-Киевской ордена Ленина Краснознаменной и ордена Суворова стрелковой дивизии в составе 3-й гвардейской армии 1-го Украинского фронта под командованием Маршала Советского Союза Конева И.С. Ему был вручен советский нагрудный знак «Гвардия», был в звании сержанта. Проявляя мужество и героизм, сержант Каженов Шанкул, командуя отделением автоматчиков, собственным примером воодушевлял своих солдат на подвиги, в тяжёлом для страны в 1942 году он вступил в ряды ВКП (б). В ходе боёв с немецкими захватчиками в Волынской области (Западная Украина) при освобождении населённых пунктов Локач, Крупениче и Селец сержант Каженов Ш. проявил себя бесстрашным, мужественным и отважным воином. В 1943 году в Курской битве он попал в окружение. Во время боя погиб командир, Каженов Ш., недолго думая, взял командование на себя и под своим командованием отразил 7 контратак противника, причем сам лично из своего оружия уничтожил 17 фрицев. За такой подвиг Родина наградила его Орденом «Красной Звезды». Кроме того, 16 июля 1944 года с группой автоматчиков он ворвался в траншею врага, где уничтожил из личного оружия 5 гитлеровцев и отражал 7 яростных контратак противника. Убив вражеского офицера, захватил его планшет с важными документами. Командованием полка, данный планшет был вручен Каженову Ш. в качестве награды, в настоящее время, планшет хранится в семье героя. В июле 1944 года принимал активное участие в прорыве 2-х линий вражеских укреплений на реке Западный Буг, в форсировании реки Висла и в захвате плацдарма в районе города Сандомир (Польша), где в ходе ожесточенных боёв был тяжело ранен. За образцовое выполнение боевых заданий командования на фронте борьбы с немецко-фашистскими захватчиками и проявленные при этом личное мужество, доблесть и отвагу гвардии сержант Каженов Шанкул награждался и другими боевыми наградами – орденом «Отечественная война» II степени, орденом «Слава» III степени, двумя медалями «За отвагу», а также другими медалями и орденами. Впоследствие Каженов Шанкул был тяжело ранен, ему были ампутирована правая нога и удалена почка. Из-за неправильной медицинской ампутации его несколько раз пилой резали вживую. После длительного излечения в госпиталях, приехав в родные места в ноябре 1946 года, по направлению Индерского райкома партии, Каженов Шанкул был назначен заведующим столовой в отдел продовольственного снабжения «Индерборстрой», в 1952 году был переведен на должность заведующего «Хлебопекарня» ОРСа. За достигнутые хорошие показатели по выполнению производственного плана неоднократно поощрялся руководством Индерского райкома партии района и Индерским боратовым рудником (ИБР). В 1965 году Каженов Шанкул был назначен заведующим столовой УРСа ИБР, где и трудился до самой кончины, постигшей его в 1974 году. Во время проводимых социалистических соревнований, возглавляемая им столовая всегда занимала лидирующие позиции. Всю свою жизнь Каженов Шанкул за исключением годы ВОВ, прожил в родном поселке Индер Индерского района, где трудился на благо своей Родины. Вместе с супругой Дамеш вырастили четырёх сыновей и троих дочерей, которые получив хорошее образование в высших учебных заведениях Советского Союза, достойно трудились на благо Родины – Казахской ССР, независимого Казахстана. Сыновья и дочери Каженова Шанкула и Каженовой Дамеш Берикбосын қызы имеют свои семьи и детей. Имеются внуки, которые трудятся на благо свободного Казахстана, и создали свои семьи. Есть уже правнуки.